Słownik transakcyjny: SHA
Pojęcie umowy akcjonariuszy, często skracane jako SHA, podobnie jak wiele innych terminów prawnych, pochodzi z prawa anglosaskiego. W polskim środowisku możemy spotkać się z tłumaczeniem "umowa akcjonariuszy" lub "umowa wspólników", ale oryginalny angielski termin jest nadal powszechnie używany. Co jednak kryje się pod tym pojęciem?
Jest to umowa między wspólnikami, która reguluje ich wzajemne relacje ponad to, co przewiduje prawo lub umowa spółki (która jest jedynie minimalnym wymogiem prawnym i jest dostępna publicznie). Ważne jest, aby wspomnieć, że stronami SHA nie muszą być wszyscy wspólnicy spółki - może to być tylko wybrana grupa. Często stroną umowy jest również sama spółka, aby zapewnić współpracę wszystkich stron. Elastyczność jest jedną z głównych zalet SHA - jedna spółka może mieć nawet kilka różnych SHA jednocześnie, jednak kluczowe jest zapewnienie, aby nie były one sprzeczne.
Pod względem treści SHA zazwyczaj koncentruje się na kilku kluczowych obszarach, które przedstawiamy poniżej.
Zagadnienia dotyczące zarządzania spółką i obsadzania organów
Pierwszym obszarem jest możliwość uregulowania zarządzania i kierowania spółką, w szczególności prawo niektórych wspólników do powoływania członków organu zarządzającego lub kontrolnego. Niektórzy wspólnicy mogą również uzyskać prawo do ustanowienia obserwatora lub organu kontrolnego, który uczestniczy w posiedzeniach organu zarządzającego bez prawa głosu.
Prawo pierwokupu
Drugim ważnym aspektem są prawa pierwokupu (pre-emptive rights), które dają obecnym wspólnikom pierwszeństwo w nabywaniu nowych akcji lub zakupu istniejących akcji czy udziałów przed ich zaoferowaniem osobom trzecim. Prawa te mogą mieć formę prawa pierwszej oferty (right of first offer) lub prawa pierwszego odmówienia (right of first refusal).
Prawa drag-along i tag-along
SHA często zawiera również mechanizmy dotyczące wspólnej sprzedaży akcji lub udziałów. Chodzi przede wszystkim o tzw. prawa tag-along, które umożliwiają mniejszościowym wspólnikom dołączenie do sprzedaży akcji lub udziałów przez wspólników większościowych na tych samych warunkach, oraz prawa drag-along, które z kolei pozwalają wspólnikom większościowym zmusić mniejszościowych wspólników do sprzedaży ich akcji lub udziałów razem z większością. Ich celem jest zapobieganie rozdrobnieniu struktury własnościowej wspólników, co może obniżyć wartość spółki.
Ochrona wspólników mniejszościowych, prawo weta
Nie mniej ważnym elementem są postanowienia dotyczące prawa weta, które dają niektórym wspólnikom możliwość blokowania określonych decyzji spółki, oraz tzw. postanowienia lock-up, które mogą tymczasowo ograniczyć przenoszenie akcji lub udziałów niektórych wspólników. SHA często zawiera również klauzule konkurencyjne zakazujące wspólnikom angażowania się w konkurencyjne działalności lub podbierania pracowników, dostawców czy klientów spółki.
Rozwiązywanie sporów
Nie mniej istotne jest wspomnienie o mechanizmach rozwiązywania sporów, które powinny być jasno zdefiniowane w SHA. Mogą one obejmować mediację, arbitraż lub inne procedury, które mają na celu zapobieganie ewentualnej paraliżowi procesów decyzyjnych w spółce. Dobrze przygotowana SHA stanowi skuteczną prewencję przyszłych sporów między wspólnikami i zapewnia jasny ramowy plan rozwiązywania potencjalnych konfliktów.
Sam zakres i treść SHA mogą się znacznie różnić w zależności od typu i wielkości spółki, liczby wspólników oraz ich wzajemnych relacji. Na przykład w przypadku start-upu z kilkoma założycielami i jednym inwestorem, SHA będzie kładła nacisk na inne aspekty niż w przypadku ugruntowanej spółki z wieloma wspólnikami. Dlatego przy przygotowywaniu tego dokumentu kluczowe jest staranne rozważenie, które postanowienia są istotne w danej sytuacji.