Przekazanie firmy dzieciom – na co zwrócić uwagę?
Rozważają Państwo przekazanie firmy swoim dzieciom i zastanawiają się, jak zapewnić jej pomyślne funkcjonowanie po Państwa odejściu? Firmy rodzinne stają przed specyficznymi wyzwaniami podczas sukcesji – jak zapewnić ciągłość i jednocześnie utrzymać harmonię w relacjach osobistych?
Przygotowaliśmy dla Państwa rekomendacje dotyczące minimalizacji tych ryzyk, aby przekazanie firmy następnej generacji przebiegło sprawnie.
Przekazanie firmy jako proces
Przekazanie firmy potomkom nie jest kwestią jednego dnia, kiedy tylko symbolicznie przekażą Państwo berło i całkowicie ustąpią z działania w firmie.
Przekazanie firmy to proces, a nie wydarzenie. Wymaga czasu, zaufania, planowania i otwartej komunikacji. Nagłe przekazanie jest ryzykowne zarówno dla firmy, jak i dla rodziny oraz wszystkich zaangażowanych.
Nagła zmiana może wiązać się z szeregiem ryzyk:
1. Opóźnione podejmowanie decyzji o sukcesji
Bez terminowego planowania firma może pozostać sparaliżowana w trudnej sytuacji. W skrajnych przypadkach może nawet trafić do postępowania spadkowego, które może być czasochłonne i często niekorzystne finansowo.
2. Brak alternatywy, jeśli rodzina nie jest zainteresowana
Nie każde dziecko chce prowadzić firmę. Jeśli tego nie uwzględnią, istnieje ryzyko, że firma utknie w niepewności – bez kierownictwa, bez strategii, bez kierunku. Przygotowanie planu awaryjnego (menedżer zewnętrzny, partner, sprzedaż) jest podstawowym środkiem ostrożności.
3. Utrata zaufania pracowników i partnerów
Szybka zmiana w kierownictwie może wydawać się nieprzemyślana. Pracownicy i partnerzy biznesowi mogą stracić zaufanie do stabilności firmy, co może prowadzić do spadku motywacji, odejść lub osłabienia relacji z kluczowymi klientami.
4. Zagrożenie ciągłości kierownictwa
Poprzednia generacja odchodzi zbyt wcześnie i bez okresu przejściowego. Firma traci w ten sposób cenne know-how, kontakty i kierownictwo, które często opierało się na osobistych relacjach i zaufaniu, budowanych przez wiele lat.
Z drugiej strony, jeśli przekazanie ma przebiegać pomyślnie, jest to proces, który buduje się stopniowo – przez lata, z przemyślanymi krokami i wspólnym wysiłkiem. Dopiero na końcu tego procesu firma pod kierownictwem nowego pokolenia może funkcjonować samodzielnie i pewnie.
Czas jest najlepszym inwestorem
Jest zaskakująco wiele kroków, a każdy z nich ma swoje miejsce – pominięcie któregoś z kroków może zagrozić płynnemu przejściu oraz przyszłemu wzrostowi i prospericie firmy. Cały proces wymaga zatem czasu i przemyślanego dostosowania do konkretnej sytuacji Państwa rodziny oraz charakteru i wielkości przekazywanej firmy.
1) Decyzja o przekazaniu firmy
Na początku całego procesu stoi Państwa decyzja o opuszczeniu firmy i przekazaniu jej potomkom. Może się to wydawać na pierwszy rzut oka trywialnym punktem, ale należy naprawdę dokładnie przemyśleć, czy są Państwo gotowi na cały proces – w końcu chodzi o Państwa firmę, którą budowali Państwo przez lata i prowadzili, a z postępującym przekazywaniem kompetencji czy samego udziału, Państwa wpływ w firmie będzie stopniowo malał, aż w końcu całkowicie zniknie. Decyzji nie warto odkładać na zbyt późny wiek. Proces sukcesji trwa zazwyczaj kilka lat, a jeśli zacznie się zbyt późno, Państwa potomkowie mogą w międzyczasie stracić motywację do przejęcia firmy – a dodatkowo mogą pojawić się nieoczekiwane wydarzenia, takie jak poważna choroba lub nawet śmierć, które mogą znacząco zakłócić lub uniemożliwić cały proces przekazania.
2) Wybór następcy
Przy wyborze potencjalnego następcy należy uwzględnić, czy Państwa potomek ma jakąś relację z Państwa firmą, czy też może ją nawiązać i stać się odpowiednim kandydatem do kierowania przedsiębiorstwem. Przede wszystkim należy ustalić, czy w ogóle jest zainteresowany przejęciem firmy. Oczywiście można wybrać więcej niż jednego następcy, w takim przypadku należy jednak ocenić, czy mają oni predyspozycje do wspólnego, bezkonfliktowego zarządzania firmą, lub wybrać tego, któremu chcą Państwo powierzyć firmę i ustalić sprawiedliwe rozliczenie dla pozostałych potomków.
Szczególnie ważna jest otwarta i przejrzysta komunikacja, aby nie było najmniejszej przestrzeni na jakiekolwiek spory w rodzinie, które mogłyby osłabić także firmę. Na początku procesu nie jest konieczne, aby potencjalny następca już dysponował specyficzną wiedzą i wykształceniem. Ważne są zainteresowanie i potencjał, a konkretne zdobywanie teoretycznej i praktycznej wiedzy można włączyć w sam proces przekazywania, nie jest to zatem rygorystyczny warunek wyboru następcy.
3) Uwaga na harmonię relacji w rodzinie
Przekazanie przedsiębiorstwa może wpłynąć na dynamikę relacji osobistych w rodzinie. Kluczowa jest w tym przypadku komunikacja, przejrzyste zaplanowanie całego procesu z udziałem wszystkich zainteresowanych członków rodziny oraz znalezienie kompromisu, aby nikt z rodziny nie czuł się pominięty czy pokrzywdzony – to mogłoby przynieść problemy nie tylko na poziomie osobistym, ale także w funkcjonowaniu firmy. W skrajnych przypadkach można uregulować wzajemne relacje także na piśmie, np. z udziałem mediatora, lub poprzez zawarcie tzw. ustawy rodzinnej, co zapobiegnie powstawaniu przyszłych sporów.
4) Przygotowanie następcy
Podjęli Państwo decyzję o przekazaniu swojej firmy i mają już wybranego następcy. Teraz należy zapewnić, aby potomek był w stanie samodzielnie prowadzić całą firmę.
Zdobycie niezbędnej wiedzy teoretycznej jest korzystne, jeśli Państwa potomek ukończył kierunek w dziedzinie biznesu lub wybierze z szerokiej oferty kursów kwalifikacyjnych dla przedsiębiorców.
Zielona jest teoria, złoty jest praktyka. Praktyczną wiedzę potomek zdobędzie, angażując się w funkcjonowanie firmy od samego początku – od podstawowych stanowisk, które mogą być bardzo cenne, ponieważ dzięki nim lepiej zrozumie funkcjonowanie firmy jako całości i zyska szacunek pracowników przy dalszym awansie na stanowiska kierownicze. Bardzo cennym doświadczeniem może być także praca w innej firmie – co pozwoli na uzyskanie szerszej perspektywy, przyswojenie innych metod pracy oraz uzyskanie zdrowego dystansu od rodzinnego przedsiębiorstwa, co może później okazać się dużą zaletą.
Dla pełności przypominamy, że jeśli firma prowadzi działalność na podstawie regulowanej, rzemieślniczej lub koncesjonowanej, należy zwrócić uwagę na funkcję odpowiedzialnego przedstawiciela. Jeśli dotychczas pełnili Państwo tę rolę, należy zapewnić, aby Państwa następca spełniał wymagane kwalifikacje zawodowe i mógł przejąć funkcję odpowiedzialnej osoby. Tylko w ten sposób firma będzie mogła zgodnie z prawem kontynuować działalność.
W trakcie całego procesu nie zapominajcie Państwo obserwować, jak potomek podchodzi do pracy oraz jak zarządza zdobytymi umiejętnościami i doświadczeniem, aby móc dostosować proces przekazywania do aktualnych możliwości Państwa następcy – nie zapominajcie jednak o przejrzystej komunikacji niezbędnej dla wzajemnego zaufania.
5) Przygotowanie firmy