Niedobór kapitału własnego przy akwizycji, czyli co jeśli sama firma pożyczy mi na zakup?
W świecie akwizycji często kluczową przeszkodą w pomyślnym zakończeniu transakcji jest kwestia jej finansowania. Kupujący często znajdują się w sytuacji, w której nie mają wystarczającego kapitału własnego na akwizycję wybranej spółki, banki stawiają surowe warunki, a potencjalni inwestorzy wahają się. Istnieje jednak eleganckie rozwiązanie tej na pierwszy rzut oka beznadziejnej sytuacji – wsparcie finansowe.
Narzędzie to, uregulowane w ustawie o spółkach handlowych (dalej jako „ZOK”), umożliwia, aby sama spółka pomogła sfinansować swoje przejęcie. Choć na pierwszy rzut oka brzmi to paradoksalnie, ustawa wyraźnie dopuszcza tę możliwość finansowania zakupu pod warunkiem spełnienia surowych wymogów.
Czym jest wsparcie finansowe?
Wsparcie finansowe w praktyce oznacza, że spółka docelowa – czyli ta, której akwizycją jest zainteresowany kupujący – uczestniczy w finansowaniu swojej własnej sprzedaży, udzielając osobie trzeciej (tj. kupującemu) pożyczki, zabezpieczenia (np. w formie gwarancji lub ustanowienia zastawu na majątku spółki) lub innej formy finansowania akwizycji udziałów (akcji) w spółce. W praktyce oznacza to, że firma wykorzystuje swoje własne przepływy pieniężne, wolne środki lub aktywa do sfinansowania swojego przejęcia.
Wykorzystanie instytucji wsparcia finansowego znacząco obniża jednocześnie wymagania dotyczące kapitału własnego kupującego, a także eliminuje potrzebę skomplikowanego finansowania przez banki czy inwestorów. Odpada również konieczność ponoszenia opłat bankowych lub przechodzenia przez skomplikowane procesy typu due diligence, które zazwyczaj są wymagane przez dostawców finansów.
Należy jednak pamiętać, że to narzędzie jest prawnie bardziej skomplikowane, a jego wykorzystanie podlega surowym warunkom prawnym. Ich niedopełnienie może mieć poważne konsekwencje prawne i finansowe.
Główne zalety wsparcia finansowego
1. Wykorzystanie zasobów spółki docelowej
Wsparcie finansowe umożliwia wykorzystanie silnej pozycji finansowej, wysokich przepływów pieniężnych lub zbędnych aktywów spółki docelowej do sfinansowania jej własnej akwizycji – bez konieczności korzystania wyłącznie z kapitału własnego kupującego.
2. Obniżenie barier dla kupujących
Obniżając wymagania dotyczące kapitału własnego, wsparcie finansowe otwiera drzwi szerszemu gronu zainteresowanych – na przykład członkom obecnego zarządu spółki lub członkom rodziny przy sukcesji.
3. Elastyczność warunków
W przeciwieństwie do sztywnych produktów bankowych, wsparcie finansowe pozwala na dostosowanie parametrów transakcji do konkretnych potrzeb. Odpada również konieczność skomplikowanych negocjacji z bankami, co przyspiesza cały proces.
4. Optymalizacja struktury finansowej
Odpowiednio skonstruowane wsparcie finansowe może przynieść korzyści podatkowe, poprawić stosunek kapitału własnego do obcego oraz ogólnie przyczynić się do efektywniejszego wykorzystania środków finansowych spółki docelowej.
Warunki prawne wsparcia finansowego: Co należy spełnić?
Chociaż wsparcie finansowe oferuje szereg wymienionych zalet, jego wykorzystanie podlega surowym zasadom prawnym, których niedopełnienie może prowadzić do poważnych konsekwencji – w tym nieważności całej transakcji lub osobistej odpowiedzialności członków organów statutowych.
Wspólne zasady dla spółek z o.o. i spółek akcyjnych
a) Raport organu statutowego i decyzja walnego zgromadzenia
Przed udzieleniem wsparcia finansowego organ statutowy spółki musi sporządzić pisemny raport, który szczegółowo uzasadni cel i warunki wsparcia finansowego. Częścią raportu musi być również wyjaśnienie, dlaczego wsparcie finansowe jest zgodne z interesami spółki. Zamiar udzielenia wsparcia następnie zatwierdza walne zgromadzenie spółki docelowej, większością głosów (chyba że w umowie spółki/statutach postanowiono inaczej).
b) Sprawiedliwe warunki
Parametry ustalonego wsparcia finansowego muszą zawsze odpowiadać warunkom rynkowym, porównywalnym z komercyjnymi pożyczkami, w tym oprocentowaniem i wymaganiami dotyczącymi zabezpieczeń na rzecz spółki. Spółka udzielająca wsparcia finansowego musi również wykazać, że transakcja nie szkodzi jej interesom.
c) Test upadłości
Udzielenie wsparcia nie może prowadzić do upadłości spółki. Innymi słowy: firma nie może „podkopać się”, pożyczając więcej, niż może sobie pozwolić. Organ statutowy powinien zawsze wcześniej ocenić, że wsparcie finansowe nie wpłynie negatywnie na wypłacalność i kondycję finansową firmy.
Surowsze warunki wsparcia w spółkach akcyjnych
W przypadku spółek akcyjnych udzielanie wsparcia finansowego jest znacznie ściślej regulowane niż w przypadku spółek z ograniczoną odpowiedzialnością. Celem jest zwiększenie ochrony akcjonariuszy, wierzycieli oraz samej spółki. Na co należy zwrócić uwagę?
Wyraźne upoważnienie w statucie
Statut spółki akcyjnej musi wyraźnie zawierać możliwość udzielenia wsparcia finansowego, w przeciwnym razie nie można go ważnie udzielić.
Surowszy test interesu spółki
Prawo wymaga, aby wsparcie było rzeczywiście „w interesie spółki”, a nie tylko „zgodne z jej interesem”. Jest to bardziej wymagający standard prawny, który wymaga głębszego uzasadnienia ekonomicznego i strategicznego